“Ümmətin alimi” ləqəbli səhabə - Abdullah ibn Abbas (Üçüncü hissə)

/ Çərşənbə axşamı, 26 May 2020 11:43
“Ümmətin alimi” ləqəbli səhabə - Abdullah ibn Abbas (Üçüncü hissə)

(Əvvəli: https://islam.az/az/mezhaleler/i-slam-tarikhi/item/3518-ummaetin-alimi-laegaebli-saehabae-abdullah-ibn-abbashttps://islam.az/az/mezhaleler/i-slam-tarikhi/item/3599-ummaetin-alimi-laezhaebli-saehabae-abdullah-ibn-abbas)

Şeyx Səduq rəvayət edir ki, bir gün vəhy mələyi Cəbrail (ə) əyninə qara qəba (üst geyimi) geyinmiş, belinə xəncər bağlamış halda Peyğəmbərə (s) nazil oldu. Həzrət ondan soruşdu: “Ya Cəbrail, bu nə geyimdir?” Cəbrail (ə) cavab verdi: “Bu, sənin əmin Abbasın oğullarının geyimidir” (qara rəng Abbasi xəlifələrinin simvolik rəngi idi). Peyğəmbər həmin yerdən durub Abbasın yanına getdi və ona buyurdu: “Ay əmi! Vay mənim balalarımın halına sənin balalarının zülmündən!” Abbas narahat olub söylədi: “Ey Allahın Rəsulu! İcazə verirsənmi özümü sonsuz edim? (axtalayım)” Həzrət cavab verdi: “Artıq qələm yazdığını yazıb (olan-olub, keçən-keçib)” (Mən la yəhzuruh əl-fəqih, 1-ci cild, səh. 252). Həmin hədis “Bihar əl-ənvar” kitabında da nəql olunub (18-ci cild, səh. 119; 22-ci cild, səh. 291).

Yenə “Bihar əl-ənvar” kitabında yazılıb ki, bir gün Həzrət İmam Zeynülabidin (ə) Abdullah ibn Abbasın barəsində buyurdu: “Bunun belində cəhənnəm alovu üçün yaradılmış əmanət var. Bunun belindən gələnlər müsəlmanları dəstə-dəstə Allahın dinindən döndərəcək, yer üzünü hələ böyüyüb boya-başa çatmamış Peyğəmbər balalarının qanı ilə boyayacaqlar” (24-cü cild, səh. 219).

Peyğəmbərdən (s) sonra Əhli-beyt imamları (ə) da Abbasilərin barəsində tənqidi fikirlər söyləmiş, onların faciəli aqibətindən xəbər vermişlər. Müfəzzəl ibn Müzəyyəd adlı səhabə rəvayət edir ki, İmam Cəfər Sadiqə (ə) dedim: “Onlar (yəni Bəni-Abbas) bir-biri ilə yola getmirlər”. İmam buyurdu: “Sənin onlarla nə işin var?! Onların yaranması haradan, hansı yerdəndirsə, məhvi də həmin yerdən olacaq”. Mərhum Əllamə Məclisi “Bihar əl-ənvar”da bu hədisi şərh edərək yazır ki, İmamın sözlərinin doğruluğu çox-çox sonralar sübuta yetdi. Necə ki, Əbu Müslim Xorasani İran torpağından qalxıb, hərəkata başlamış və Abbasiləri hakimiyyətə gətirmişdi, Hülakular (Elxanilər) də İran torpağından hücum edib, onları devirdilər (Bihar əl-ənvar, 47-ci cild, səh. 154-155).

Hədislərin birində İmam Əlinin (ə) də belə buyurduğu rəvayət olunur: “Bəni-Abbasın hakimiyyəti Xorasandan gələcək, Xorasandan da gedəcək” (Reyşəhri. Mövsuət əl-İmam Əli ibn Əbitalib, 11-ci cild, səh. 137).

İmam Əlinin (ə) xilafəti zamanında bir gün Abdullah ibn Abbas zöhr vaxtı camaat namazında iştirak etmədi. Səbəbini soruşanda dedilər ki, Abdullahın oğlu olub, başı qarışıq olduğuna görə namaza gəlməyib. İmam səhabələrini də götürüb, Abdullah ibn Abbasgilə getdi. Körpəni o həzrətə göstərdilər. Həzrət Əli (ə) uşağı qucağına alıb, ona nə ad qoymaq istədiklərini soruşdu. Abdullah cavab verdi: “Ya Əmirəl-möminin, məgər mənə yaraşarmı ad qoymaqda sizi qabaqlayım?” İmam bir xurma tikəsini ağzında çeynəyib körpəyə yedizdirdi, sonra onu atasına qaytarıb belə dedi: “Al hökmdarların atasını! Adını Əli, künyəsini Əbül-Həsən qoydum” (Seyyid Məhəmməd Nəcəfi Yəzdi. Əmirəl-mömininin öngörmələri, səh. 132).

Abdullah ibn Abbasın bir neçə doğma və atabir-anaayrı qardaşı var idi: Fəzl, Təmmam, Küseyr, Qüsəm, Möbəd, Übeydullah, Əbdürrəhman, Haris, Ovn. Qardaşların böyüyü olan Fəzl (o, Abdullahın atabir-anabir qardaşı idi və Abbas onun adı ilə Əbulfəzl künyəsini daşıyırdı) Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra dünyasını dəyişmişdi. Onun vəfat tarixi müxtəlif mənbələrdə hicri 11-ci il ilə 18-ci il arasında fərqli şəkillərdə qeyd edilir. Abdullahın anaayrı qardaşları Təmmam ilə Küseyr kənizdən doğulmuşdular. Təmmam İmam Əlinin (ə) zamanında bir müddət Mədinə şəhərinin valisi olmuş, Küseyr isə uzun illər yaşayaraq, Əməvi xəlifəsi Əbdülməlik ibn Mərvanın zamanında dünyadan köçmüşdü. Qüsəm ibn Abbasın Səmərqənd fəthində iştirak etdiyi və oradakı döyüşlərdə şəhadətə çatdığı bildirilir. Abdullahın doğma qardaşlarından biri olan Möbəd Osmanın xilafətinin sonlarında Afrika uğrinda gedən döyüşlərdə şəhid olmuşdu. Əbdürrəhmanın məzarı isə Şamdadır. Göründüyü kimi Abbasın oğullarının məzarları müsəlman torpaqlarının ən ucqar məntəqələrinə səpələnib və bir-birindən çox uzaqda yerləşir. Məşhur alim Kəlbi demişdir ki, dünyada Abbas oğulları kimi elə bir nəsil görmədik ki, məzarları bir-birindən bu qədər uzaq olsun.

Abdullahın özündən kiçik doğma qardaşı Übeydullah tarixdə ziddiyyətli simalardan biri sayılır. Onun İmam Həsənə (ə) xəyanəti barədə bəzi mənbələrdə məlumatlara rast gəlirik. Bu məlumatların səhihliyi bır sıra tədqiqatçılar tərəfindən sual altına salınmaqla yanaşı, həmin məlumatların Abdullaha aid edildiyi və bu zəmində guya Abdullahın İmam Əliyə (ə) xəyanət etməsi barədə məlumatların kitablarda yer aldığı ehtimal olunur. Bu barədə məqalənin növbəti bölümlərində məlumat veriləcək.

 

(ardı var)

 

Please publish modules in offcanvas position.