“Ümmətin alimi” ləqəbli səhabə - Abdullah ibn Abbas (Dördüncü hissə)

/ Bazar ertəsi, 01 İyun 2020 14:04
“Ümmətin alimi” ləqəbli səhabə - Abdullah ibn Abbas (Dördüncü hissə)

(Əvvəli: https://islam.az/az/mezhaleler/i-slam-tarikhi/item/3518-ummaetin-alimi-laegaebli-saehabae-abdullah-ibn-abbas;

https://islam.az/az/mezhaleler/i-slam-tarikhi/item/3599-ummaetin-alimi-laezhaebli-saehabae-abdullah-ibn-abbas;

https://islam.az/az/mezhaleler/i-slam-tarikhi/item/4767-ummetin-alimi-leqebli-sehabe-abdullah-ibn-abbas-ucuncu-hisse)

Əvvəldə qeyd etdiyimiz kimi, Abdullah ibn Abbas hicrətdən 3 il əvvəl dünyaya gəlmişdi. Beləliklə, o, Həzrət Mühəmməd Peyğəmbərin (s) zamanında təqribən 13 il yaşamışdı. Aradakı qohumluq əlaqələri və Abdullahın öyrənməyə olan həvəsi onunla Peyğəmbərin (s) arasında xüsusi bağlılıq yaratmışdı. Allahın Rəsulu (s) onu öz dəvəsinin tərkinə mindirir, ona nəsihət verirdi. Rəvayətə görə, Peyğəmbər (s) onun barəsində belə dua etmişdi: “İlahi, onu dində dərin bilikli et və Qurana məna verməyi ona öyrət! İlahi, ona Quranı öyrət!” (İbn Kəsir. Came əl-məsanid; Səhihi-Buxari).

İbn Abbas Peyğəmbəri (s) diqqətlə izləyir, o həzrətin hədislərini yadda saxlayırdı. Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra o, səhabələrdən dərs almağa başladı. Deyirlər ki, Abdullah bir dini məsələni dəqiqliklə öyrənmək üçün 30 səhabədən soruşurdu. Qısa müddət ərzində çalışqanlığı sayəsində o, müsəlmanlar arasında üstün məqam sahibi oldu. Müsəlmanlar İbn Abbasdan dərs almağa başladılar. Abdullah ibn Abbas həftənin günlərində fərqli sahələr üzrə dərs deyirdi. Məsələn, həftənin bir gününü Quran təfsirinə, bir gününü hədislərə, başqa bir günü İslamdan əvvəlki ərəb tarixinə, daha bir günü ərəb ədəbiyyatına ayırmışdı. O, tarix və ədəbiyyat üzrə də dərin bilik sahibi idi. İbn Abbas öz təfsir metodologiyasında cahiliyyə dövrünün ərəb ədəbiyyatı əsasında Quran kəlmələrinə məna vermək praktikasını geniş tətbiq edirdi. İbn Abbasa aid edilən natamam bir Quran təfsiri mövcuddur; bu təfsirdə ayələrin ədəbi özəlliklərinə daha artıq diqqət yetirilir. Qeyd edək ki, təfsir elmindəki müstəsna məqamına görə Abdullah ibn Abbas “tərcüman əl-Quran” ləqəbini qazanmışdı.

İbn Abbas heyrətamiz dərəcədə güclü hafizəyə malik idi. Quran və hədislərdən əlavə, ərəb şairlərinin minlərlə qəsidəsini əzbər bilirdi. Deyilənlərə görə, 80 beytlik qəsidəni bircə dəfə dinləməklə əzbərdən təkrar edirdi. Abdullahın hafizəsi o qədər güclü idi ki, öz beynini yormamaq üçün artıq informasiyalardan uzaq qaçmağa məcbur idi. Hətta ölü üçün növhə deyən qadınların yanından keçəndə əlləri ilə qulaqlarını qapayırdı ki, onların oxuduğu növhələri eşitməklə yaddaşını yükləməsin (Xeyrəddin Zirkili. Əl-Əlam, 4-cü sild, səh. 95). 

İbn Abbas xeyli səhabədən hədis rəvayət etmişdir. Amma onun əsas ustadı İmam Əli ibn Əbutalib (ə) idi. Abdullah bu həqiqəti dərk etmişdi ki, Peyğəmbərin (s) barəsində ən düzgün təsəvvürü, sünnənin ən səhih şərhini məhz İmam Əlidən (ə) öyrənmək mümkündür. Abdullah ibn Abbas hələ gənclik illərindən İmam Əliyə (ə) bağlı olmuş, onun imamətini müdafiə etmişdir. Əli (ə) məktəbinin yetirmələri içində Abdullah ibn Abbas xüsusi yer tutur. O, özü deyirdi: “Əli (ə) mənə bilik verib, mənim elmim Əlinin (ə) elmindəndir. Əlinin (ə) elmi ilə müqayisədə bütün səhabələrin elmi yeddi dərya ilə müqayisədə damcı kimidir” (Şeyx Müfid. Əmali, səh. 236). İbn Abbasdan rəvayət edilmiş hədislərdə onun Həzrət Əliyə (ə) və övladlarına məhəbbəti hiss olunur. 

İbn Abbas özündən sonra böyük tələbələr nəsli yetişdirmişdir. Onun şagirdləri sırasında öz oğlu Əli, azad edilmiş nökəri İkrəmə, Mücahid, Şəbi, İbn Siyrin, Səid ibn Müseyyib, Həsən Bəsri, Tavus, Əta, Abdullah ibn Ömər, Qasim ibn Mühəmməd ibn Əbu Bəkr (İmam Sadiqin ana tərəfdən babası) və başqaları mühüm yer tuturlar.   

Peyğəmbərdən (s) sonra hakimiyyət sürmüş xəlifələrin zamanında da Abdullah ibn Abbas sayılıb-seçilən şəxslərdən biri idi. Yaşının azlığına baxmayaraq, onun rəyi ilə hesablaşırdılar. Hətta Ömər ibn Xəttab ona “qocaların içində ən cavanı” deyə müraciət edirdi. Ömərin xilafəti dövründə İbn Abbas onun müşaviri kimi tanınırdı. Xəlifə çətin məsələlərdə həm onun öz rəyini soruşur, həm də onun vasitəsilə Həzrət Əlidən (ə) yardım alırdı. 

Osmanın xilafət illərində Abdullah ibn Abbas bir sıra hərbi yürüşlərə qatılmış və fəallıq göstərmişdi. Afrikanın fəthində, eləcə də, Sasanilərlə aparılan döyüşlərdə İbn Abbas müsəlman qoşununun sərkərdələrindən biri idi. O, Osman ibn Affanla digər səhabələr arasında əlaqələndirici rolunu da oynayırdı. Osmanın qətli zamanı Abdullah həcc ziyarətindəki müsəlmanlara başçılıq edirdi. Mədinəyə qayıtdıqdan sonra o, İmam Əliyə (ə) beyət etdi və o həzrətin ən sadiq silahdaşlarından birinə çevrildi. 

 

Please publish modules in offcanvas position.