“Ümmətin alimi” ləqəbli səhabə - Abdullah ibn Abbas (Beşinci hissə)

/ Bazar ertəsi, 08 İyun 2020 13:49
“Ümmətin alimi” ləqəbli səhabə - Abdullah ibn Abbas (Beşinci hissə)

(Əvvəli:  https://islam.az/az/mezhaleler/i-slam-tarikhi/item/3518-ummaetin-alimi-laegaebli-saehabae-abdullah-ibn-abbas;

https://islam.az/az/mezhaleler/i-slam-tarikhi/item/3599-ummaetin-alimi-laezhaebli-saehabae-abdullah-ibn-abbas;

https://islam.az/az/mezhaleler/i-slam-tarikhi/item/4767-ummetin-alimi-leqebli-sehabe-abdullah-ibn-abbas-ucuncu-hisse;

https://islam.az/az/mezhaleler/i-slam-tarikhi/item/4831-ummetin-alimi-leqebli-sehabe-abdullah-ibn-abbas-dorduncu-hisse)

Abdullah həm öz elmi, həm də fiziki gücü ilə Əhli-beytə xidmət edirdi. Cəməl və Siffeyn savaşlarında İmam Əlinin (ə) tərəfində qoşunun ön sıralarında durdu. Siffeyn savaşında o, İraq qüvvələrinə başçılıq edirdi. Həzrət Əli (ə) hər gün güclü pəhləvanlardan birini öz dəstəsi ilə döyüş meydanına yollayırdı. Növbə ilə Malik Əştər, Haşim ibn Ətəbə, Əmmar ibn Yasir, Mühəmməd ibn Hənəfiyyə, Qeys ibn Səd savaş meydanına qədəm qoymuşdular. Belə günlərin birində Abdullah ibn Abbasın dəstəsinin növbəsi çatdı, düşmən tərəfdən onların qarşısına Müaviyənin qardaşı oğlu Vəlid ibn Ətəbə ibn Əbu Süfyan öz döyüşçüləri ilə birlikdə çıxdı. Bu dəfə də İbn Abbas öz igidliyi ilə düşmən sərkərdəsini susdura bildi.

Siffeyn müharibəsi boyunca Abdullah ibn Abbas İmam Əlinin (ə) yanında qərar tutmuşdu və onun ən yaxın məsləhətçilərindən sayılırdı. Peyğəmbərin doğma əmisi oğlu olan Abdullahın qarşı cəbhədə durması Müaviyənin uğur qazanmasına ciddi mane olurdu. Buna görə Müavuyə hər yolla Abdullahı öz tərəfinə çəkməyə çalışır, onun yanına qasidlər göndərirdi. Lakin İbn Abbas bütün şirnikləndirici təkliflərə rədd cavabı verdi və İmama (ə) xəyanət etmədi.

Abdullah Siffeyn savaşının sonlarında Müaviyə tərəfdən ortaya çıxarılmış fitnəni (nizəzlərə Quran vərəqlərini taxmaqla İmamın əsgərlərini çaşqınlığa salmaq və sülhə məcbur etmək addımını) ifşa etmək üçün var gücü ilə çalışdı. İti zehninə görə həkəmeyn (hər iki tərəfdən hakimlər təyin edilməsi) hadisəsində İmam Əlinin (ə) tərəfindən onun hakim olması təklif edilsə də, xəvaric bu təklifi qəbul etmədi, nəticədə həkəmeyn məhz Müaviyənin istədiyi nəticə ilə bitdi. Bundan sonra xəvaric İmam Əlinin (ə) qoşunundan ayrıldı və özünə düşərgə qurub itaətsizlik göstərdi. Həzrət Əli (ə) xəvarici düz yola gətirmək üçün məhz Abdullah ibn Abbası onların yanına göndərdi. İbn Abbasın güclü məntiqi və möhkəm sübutları nəticəsində xəvaricin bir hissəsi təslim oldu, qalanları isə inadkarlığa davam etdi və məsələ müharibə ilə nəticələndi.

Abdullah ibn Abbas İmam Əlinin (ə) zamanında bir müddət məsul hökumət işində də çalışmış və strateji əhəmiyyətli Bəsrə şəhərinin valisi olmuşdu. Bəsrə İmam Əli (ə) ilə Müaviyənin nüfuz dairələrinin sərhədində yerləşirdi. Müaviyənin əlaltıları tez-tez bu məntəqəyə hücumlar edir, qətlü-qarətlər törədirdilər. Məhz Bəsrə valisi kimi xidmət etdiyi müddət ərzində sonralar İbn Abbasın adı ilə bağlanan və mübahisələrə səbəb olan olaylar baş vermişdi. Bu barədə növbəti bölümdə məlumat veriləcək. 

İmam Əlinin (ə) şəhadətindən sonra İbn Abbas bəzilərindən fərqli olaraq, Müaviyənin əlaltısına çevrilmədi. O, hər dəfə imkan düşdükcə Əhli-beytin fəzilətlərini dilə gətirir, imamlara qarşı aparılan təbliğatlara qoşulmurdu. İbn Abbas Həzrət Həsənin (ə) imamətini qəbul etmişdi və ona dərin ehtiram bəsləyirdi. İmam Həsənin (ə) dəfni zamanı baş vermiş xoşagəlməz hadisələr zamanı da Abdullah ibn Abbas fitnəkarlara öz etirazını bildirmişdi.

Müaviyənin ölümündən sonra İbn Abbas bir çoxları kimi Yezidə beyət etmədi. İmam Hüseyn (ə) kufəlilərin dəvət məktubuna cavab olaraq İraq istiqamətində yola düşərkən, İbn Abbas o həzrəti bu yoldan çəkindirməyə çalışdı. Yaşının çoxluğu və gözlərinin zəifləməsi Abdullahın İmam Hüseynə (ə) qoşulmasına mane oldu və həzrətin məsələhəti ilə o, Əhli-beyt üzvlərinin himayəsini öhdəyə aldı.

Kərbəla faciəsindən sonra da İbn Abbas öz amalından dönmədi. O, Həzrət Əlinin (ə) oğlu Mühəmməd ibn Hənəfiyyənin yanında Məkkədə qərar tutdu. İbn Abbas nə Abdullah ibn Zübeyrə, nə də Mərvana beyət etmədi. Abdullah ibn Zübeyr onları zorla beyətə məcbur etmək istədi, hətta tonqalda yandırmaqla hədələdi. İbn Abbasın çağırışı ilə Kufədən gələn silahlı dəstə onları həbsdən azad etdi. Bundan sonra Abdullah ibn Abbas Taif şəhərinə çəkildi. Zaman keçdikcə onun səhhəti zəiflədi, Ərəbistan mühiti üçün xarakterik xəstəlik olaraq gözləri tutuldu. Ömrünün son illərini Taifdə keçirən qocaman səhabə hicri 68-73-ci (miladi 687-692-ci) illər arasında, təqribən 70-75 yaşlarında burada vəfat etdi. Onun cənazə namazını Mühəmməd ibn Hənəfiyyə qıldı. Abdullah ibn Abbasın məzarı Taif şəhərindədir.

Tarixi məlumatlara görə, Abdullah ibn Abbasın 2 qızı, 5 oğlu olmuşdur. Abbas, Mühəmməd, Fəzl və Əbdürrəhman adlı oğullarının nəsli qalmamışdır. Abdullah ibn Abbasın nəsli yalnız kiçik oğlu Əli ibn Abdullah vasitəsilə davam etmişdir. Abbasi xəlifələri də onun nəslindəndirlər (Cəmhərət ənsab əl-ərəb, səh. 17).

 

Please publish modules in offcanvas position.